Over Lombok

Historische ontwikkeling van Lombok

Tot 1845 bestond het gebied, waar nu de intensief bebouwde wijken Lombok en Heijenoord liggen, uit bos en heide. Tussen de twee uitvalswegen van de Amsterdamseweg en de Utrechtseweg waren twee verbindingen: de Lageweg (tegenwoordig Brouwerijweg) en de Nieuweweg (de huidige Beaulieustraat).

In 1845 werd de spoorlijn Utrecht-Arnhem aangelegd waardoor er twee afzonderlijke gebieden ontstonden. Door de verdiepte ligging van het spoor werden zelfs de verbindingswegen onderbroken. Aan weerszijden van de spoorlijn vonden sindsdien geheel verschillende stedenbouwkundige ontwikkelingen plaats.

Ten zuiden van het spoor stonden tot 1880 alleen enkele villa’s langs de Utrechtseweg. In de 19e eeuw waren er voor Lombok plannen om er een villawijk te bouwen. Door de bouw van de, voor de wijk zeer karakteristieke koepelgevangenis (tussen 1882-1886), is de bouw van de villawijk nooit afgerond.

In de periode 1893-1909 verrees de eerste arbeiderswijk Lombok. De nieuwe woningen waren onder andere bedoeld voor mensen die in verband met de sanering van Klarendal moesten verhuizen. Verder waren er huizen voor het personeel van de nieuwe koepelgevangenis, die in 1886 was voltooid. Ondanks enkele renovaties is deze wijk vrij gaaf gebleven.

De wijk kent een rechthoekig stratenpatroon. Bijzonder zijn vooral de brede straatprofielen met rijbanen die door middenbermen worden gescheiden. Dergelijke straatprofielen kwamen in die tijd vrijwel alleen in welvarende buurten voor. Centraal in de wijk ligt de Nassaustraat, die in het midden verbreed tot een plein.

Lombok is een van de eerste voorbeelden in Nederland van woningbouw die beïnvloed werd door de vernieuwingen in Groot-Brittannië te weten de tuinstadgedachte. De nieuwe tuindorpen die niet onder de rook van de fabrieken werden gebouwd, moesten zelfverzorgend zijn. Er kwamen dus scholen, een badhuis met wasserij, winkels, een bewaarschool en een politie- en brandweerpost. Maar de wijk was te klein om geheel zelfvoorzienend te zijn, zodat lang niet alle voorzieningen die men oorspronkelijk wilde bouwen ook daadwerkelijk zijn gerealiseerd. Veel van de oorspronkelijke gebouwen zijn nog in de wijk aanwezig en vormen nog steeds karakteristieke beeldbepalende elementen. Ze hebben echter bijna allemaal een ander gebruik gekregen dan waarvoor ze oorspronkelijk zijn gebouwd.

Vanaf 1910 groeide de nieuwe wijk ook naar het zuiden. In 1912 en 1915 werden villa’s afgebroken bij kruisingen van de Alexanderstraat en de Oranjestraat om plaats te maken voor beneden – en bovenwoningen. In 1893-1894 verrees het St. –Elisabeths Gasthuis. In 1995 is het grotendeels afgebroken, maar het oudste deel is gerestaureerd en ingericht als appartementengebouw. Aan de oostzijde is een terrasachtige stedenbouwkundige verkaveling gekomen die slechts ten dele aansluit op de omgeving. Het St.-Elisabeths Gasthuis is tegenwoordig een rijksmonument. Het gebouw is niet alleen van belang als voorbeeld van de negentiende-eeuwse ziekenhuisarchitectuur maar heeft ook een belangrijke rol gespeeld tijdens de Slag om Arnhem in 1944.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>